De openbare bibliotheek: met uitsterven bedreigd?

De openbare bibliotheek. Is het een uitstervend instituut of zit er nog leven in? Een moeilijke vraag, maar na enig nadenken heb ik daar toch wel wat gedachten over. Na anderhalf jaar uit deze sector weg te zijn, is het tijd voor een ‘frisse blik’, geïnspireerd door een blogpost van Edwin. Voordat ik een antwoord zal proberen te formuleren zet ik eerst mijn relatie tot boeken uiteen. Chronologisch!

Vroeger

Als kind was ik lid van de bieb. Omdat het gratis was en omdat ik een boekenverslinder was. Heel kostenefficiënt voor mijn ouders dus. Na een paar dagen wilde ik alweer naar de bieb om nieuwe boeken te halen. Ik kon daar ook rustig in een hoekje zitten lezen en wachten tot mijn moeder ook klaar was met uitzoeken. Mijn moeder, die zelf al sinds jaar en dag lid is en nog steeds boeken verslindt! Op mijn middelbare school bleek de aanwezige mediatheek van alles te bieden en kwam ik niet zo vaak meer in de openbare bieb. Ik kon niet zoveel tijd en zin meer maken voor het plezierlezen als vroeger. Ik ging op mijn 18e wonen en studeren in een andere stad en kreeg voor mijn gevoel heel onverwacht een acceptgiro in de bus, althans, bij mijn ouders thuis. Of ik even zoveel euro per jaar wilde betalen omdat ik nu 18 was. Natuurlijk heb ik mijn abonnement opgezegd, want ik maakte er tegen die tijd al helemaal geen gebruik meer van.

Lenen omdat de drempel laag is

Na mijn studie en vele tussentijdse banen belandde ik weer bij de bieb uit mijn jeugd, nu als beleidsmedewerker. Heel vreemd; de mensen die je vroeger hielpen, waren nu je collega’s! En zo nu en dan leende ik met mijn personeelspas weer eens een boek, luisterboek of film. Gewoon omdat de drempel laag was. Niet dat ik anders niets te lezen had want ondertussen was mijn boekenkast thuis aardig gevuld geraakt. Meer dan de helft nog ongelezen. Vier jaar later had ik een andere baan en dus verviel mijn personeelspas. Tot op heden (bijna anderhalf jaar later en woonachtig in een andere stad) heb ik nog niet de behoefte gevoeld lid te worden van de bibliotheek. Het lezen is overigens nooit minder geworden, alleen de manier waarop wel. Een echt boek lees ik maximaal (!) een half uur per dag. Internet en alle informatie die daarop verschijnt houdt mij meerdere uren per dag bezig. Wat kan de bieb mij dan nog bieden? Waarom zou ik lid zijn?

Van bibliothecaris naar informatiemakelaar

Voor velen geldt: de bibliotheek komt in je leven als je naar school gaat, verdwijnt vervolgens om later als je kinderen krijgt weer terug te komen. De populatie bibliotheekleden bestaat gemiddeld genomen vooral uit (jonge) kinderen en ouderen. Ouderen die uit kostenoogpunt kranten lezen en/of boeken lezen of ouderen die hun hele leven al lid zijn en dat tot hun dood zullen zijn. Maar is dat voldoende voor het voortbestaan van de openbare bibliotheek? Ik waag het te betwijfelen. Toen ik er nog werkte, zag ik vanzelfsprekend alle geweldige voordelen die een bieb ook voor mij kan hebben: goedkoop (maar wel gebruikte, soms vieze) boeken en films lenen, lezingen bijwonen en, uiteraard, aan informatie geholpen worden. En dat laatste is denk ik de meest onderbelichte terwijl het wel een hele waardevolle is, als ik er nu op terugkijk: de rol van bibliothecaris als informatiemakelaar. Je wil niet weten hoeveel mensen nog steeds denken dat daar vrijwilligers zitten in plaats van veelal hoog opgeleide medewerkers. Een mega-imagoprobleem dus. Met de digitale vraagbaak Al@din, waarbij je je ‘moeilijke vragen’ online kunt stellen, had het goed kunnen komen maar daar dreigt nu ook de stekker uitgetrokken te worden. Eeuwig zonde!

Masters of the webuniverse

Het concept bibliotheek zal stevig op de schop moeten om het uitsterven, dat gezien de structureel dalende ledenaantallen aan het gebeuren is, tegen te gaan. Bibliothecarissen, stop met bescheiden zijn en schreeuw je kundigheid van de daken. Beperk je daarbij niet tot boeken alleen, maar wordt ook écht masters of the webuniverse, meesters in de digitale wereld en dé portaal tot betrouwbare informatie. Google genereert vooral veel informatie (mist daarbij overigens een hele hoop!), maar informatiemakelaars weten daar kundig mee om te gaan en de juiste adviezen te verstrekken aan de dolende internetter. En de behoefte daaraan zal alleen maar groter worden bij de toenemende informatievloed. Waarschijnlijk zeg ik voor de bibliobloggers onder mijn lezers hiermee niets nieuws, maar ondertussen heb ik een verandering nog niet zien gebeuren! Is het dan misschien iets dat met de tijd en het aankloppen van een nieuwe generatie informatiespecialisten pas zal veranderen? Of komt de verandering te laat en zal de ene na de andere bibliotheek moeten sluiten? Om met de woorden van vertrekkend bibliotheekdirecteur Eppo van Nispen te spreken:

“Als de bibliotheek een gezonde toekomst wil hebben, moet ze niet bang zijn voor verandering”

Foto’s geleend van Gattou en Old Shoe Woman.